70 NĂM, CUNG ĐƯỜNG ÂM NHẠC CHÂU SƠN QUA CÁC THẾ HỆ…

70 NĂM,
CUNG ĐƯỜNG ÂM NHẠC CHÂU SƠN QUA CÁC THẾ HỆ…

 

Từ một miền quê sông La hiền hòa với bến nước con đò, những người di cư quê Nghệ Tĩnh, như cánh chim bay vào miền cao nguyên Daklak và đã sải cánh đáp xuống núi Ngọc xứ Châu lập cư ở Châu Sơn…

Định cư ở đất Châu Sơn năm 1956… người dân phải tất bật bộn bề với bao công việc: dựng nhà, cày sâu cuốc bẩm để tìm kiếm miếng cơm manh áo… đâu còn đầu óc để nghĩ đến văn nghệ văn gừng gì nữa.

Phải đến đầu những năm 1960, việc an cư mới tạm ổn. Sau khi việc an cư và lạc nghiệp tạm ổn, mới nghĩ đến chuyện đàn ca hát xướng…

Văn hóa tinh thần của người Châu Sơn, dường như chỉ là vốn liếng tài sản âm nhạc của những làn điệu câu hò ví dặm và lời ru con…

Trong bài viết này, người viết chỉ nói về mảng âm nhạc mà thôi, chứ không viết về mảng văn nghệ, vì mảng văn nghệ bao gồm diện rộng: múa, kịch, thơ…

Thế hệ âm nhạc đầu tiên: 1930 - 1940

Có lẽ, ban nhạc sơ khai thời mới lập cư của Châu Sơn gồm có 3 nhạc công: ông Lê Hùng Bá (+) Guitar – ông Trần Thế Hùng (+) Mandolin – và ông Trần Văn Thư (+) gõ trống, làm bằng thùng giấy - thuốc xịt muỗi DĐT. Ông chết, không nằm ở nghĩa trang GX Châu Sơn, nên không có hình (Hình ảnh có sử dụng ChatGPT để ghép nhạc cụ cho mỗi nghệ nhân).
 

 

Ngày đó, ban nhạc chỉ đơn giản 3 người thế thôi, nhưng lại rất cuốn hút trẻ con chúng tôi. Tiếng đàn Mandolin vê phím réo rắt với những bản nhạc: Dừng bước giang hồ, Đêm đô thị, Ca vang khúc yêu đời, Vui ca ngày mùa… bên tiếng đàn guitar đệm hợp âm bập bùng, hòa thanh với tiếng gõ bình bịch của tiếng trống tự chế, nghe ấm cúng chi lạ. Những buổi trình diễn văn nghệ này thường được tổ chức trong khuôn viên nhà xứ.
 

Phải nói, thời đó chưa có Radio để nghe các ca khúc hát trên đài, nên nghe ban nhạc đơn sơ như thế, nhưng cảm thấy say mê và thích thú hơn cả thời bây giờ; mặc dầu được nghe hòa thanh các bài bản hòa tấu Paul Mauriat phối âm hiện đại qua amply và loa thùng tân kỳ hơn nhiều. Có lẽ, của hiếm là của quý.

Từ đó về sau, các nghệ nhân dần phát triển các cung bậc đàn ca theo thời gian.

   

Thế hệ này còn có ông Nguyễn Thể (+) khi sinh thời trai trẻ vẫn ôm đàn Mandolin gảy những cung điệu dân ca: Trèo lên quán dốc, Đêm trung thu... Thầy Nguyễn Thái Hoàn (+), người chơi đàn Accordion đầu tiên ở Châu Sơn với các nhạc khúc: Dừng bước giang hồ, Ngày về quê cũ…. Ông cố Trần Ngọc Hân (+) vẫn thường ôm đàn Mandolin tiêu khiển đàn ca với Khúc hát ân tình, Ca vang khúc yêu đời... Chính ông là người gieo hạt mầm âm nhạc cho các đời con cháu của ông sau này, rất thăng hoa.

Âm nhạc đàn ca của thế hệ này cũng chỉ là dân gian tự phát chứ không có trường lớp…

Thế hệ âm nhạc thứ II: 1940 – 1950

Ở Châu Sơn, hồi đó, có anh Lê Thế Bích (hiện định cư ở Trung Hòa) chơi đàn guitar với ngón đàn lưu loát khá điêu luyện! Anh Bích chỉ chơi hòa tấu nhạc ngoại của ban nhạc The Showdows như Apache, FBI… Nhưng đàn hát nhạc Việt thì lại có phần hơn. Phải nói thời đó, tôi rất mến mộ tiếng đàn của anh, nhất là lúc anh chơi điệu Slowrock với bài nào chậm buồn thấy bài nào cũng hợp. Tôi thích nhất anh hát và đệm ca khúc Bài cho em của Từ Công Phụng: “Chiều nay ngồi viết thư cho em. Cho em một dòng sông xanh…”. Anh chơi nhạc đến mãi sau này. Mỗi lần có người yêu cầu hát nhạc đám cưới, anh thường hát bài nhạc ngoại: La Paloma, Besame mucho, Ou devant dieu…
 

Chơi đàn không mấy xuất sắc, nhưng đổi lại, anh đem về cho người Châu Sơn một làn gió mới âm nhạc nước ngoài. Đó là anh Nguyễn Văn Trọng… Thập niên 60, nhạc Pháp và Mỹ đang thịnh hành trên top hits với các điệu Pop, Ballade, Roll & Rock, Cha cha cha… Đặc biệt là điệu Twist rất sôi động với “cú te” ngã người ra phía sau, trông rất đẹp mắt. Trào lưu âm nhạc của ban The Beatles cũng tràn vào VN. Và anh Trọng đi Chủng viện Kontum, cũng đã tiếp thụ được những bài: Cherry oh, cherry, Let’s Twist again, The Young ones…
 

Sau này, vào những năm 72-73, đi gác đêm nhân dân tự vệ, tôi còn được nghe anh Hoàng Uy đàn hát. Phải nói, giọng ca thuốc lào của anh chuyên trị nhạc Bolero, Tango, Slow… với những bài hát lính chiến thời xưa: Tình anh lính chiến, Phố đêm và nhạc Phạm Duy: Ngày xưa hoàng thị, Đưa em tìm động hoa vàng, nhất là bài Gọi em là đóa hoa sầu, mà hình như hồi đó, anh mê tơi cô bé Lan nào đó?? nên cứ sầu đời mà rên rỉ câu nhạc: “Ẩn Lan ơi em dỗi em hờn. Ẩn Lan ơi! Nỗi buồn thơm lâu. Em ơi, gọi em là đóa hoa sầu…”. Anh đệm đàn chỉ ở mức tài tử, nhưng nhờ giọng hát rất có hồn, nên nghe cuốn hút lắm! Phải chăng, nhờ đó mà anh đã khai phá cho tôi mảng âm nhạc VN sau này!!?
 

Không chơi bất cứ một nhạc cụ nào, nhưng lại có kỹ năng về tập hát và hòa âm giọng bè… Đó là anh Đoàn Trung Chính (+), anh để lại dấu ấn với vai trò ca trưởng và hòa âm trong Trường ca Du Kích Sông Thao của cố nhạc sĩ Đỗ Nhuận. Bản phối này do chính anh hòa âm cho đêm văn nghệ năm 1977. Phải nói đây là một bài phối hòa âm đẹp. Một tổng thể hòa thanh giữa 4 bè đan quyện vào nhau như một dòng chảy: có khi nghe êm ả hiền hòa, có khi đẩy lên cao trào nghe khúc chiết hùng hồn, có khi nghe trầm lắng thiết tha…
 

Không có kỹ năng về đàn Guitar, chỉ vừa đủ để đệm hát cho chính mình, nhưng đổi lại giọng hát của anh nghe trầm ấm, gây cảm xúc cho người nghe! Anh chuyên trị dòng nhạc Ballade, Habanera với những bài: Mùa xuân của mẹ, Xuân này con không về… Đó là anh Trần Ngọc Hạnh. Có lẽ, anh là người sáng tác ca khúc đầu tiên ở Châu Sơn, với tập nhạc đầu tay: Hạnh phúc chân mây…

Thế hệ âm nhạc thứ III: 1950 - 1965
 

Thế hệ thứ III này, mặc dầu không học trường lớp, nhưng đã tự mày mò học lý thuyết và xướng âm khá chuẩn. Thế hệ này có các anh: Trần Đức Huyên (+), anh có năng khiếu sinh hoạt tập thể, tập hát và chỉ huy ca đoàn. Anh còn chơi trống cho dàn nhạc GX thập niên 80 và 90. Ngoài ra, có thời anh từng chỉ huy dàn nhạc kèn đồng.
 

Cha Ân Đức Trần Ngọc Hoan được xem là lá cờ đầu thành công trong lãnh vực âm nhạc thánh ca. Cha đã có hơn 25 CD và DVD trình làng. Cha Ân Đức được xếp vào top ten những nhạc sĩ sáng tác thánh ca Công giáo. Cha là người đầu tiên xứ Châu có những bản Thánh ca nổi tiếng trong nước và hải ngoại. Tập ca khúc đầu tay của cha, phổ thơ Lời dâng của Tagore… trong đó có bài Dấu ấn tình yêu rất nổi tiếng…
 

Anh Đoàn Quang Vĩnh (+) đã từng một thời phụ trách ca đoàn Cecilia… Anh có khả năng hòa âm 4 bè như bài: Này con là đá…. Anh Nguyễn Vĩnh Căn, chơi violin, guitar nhạc rock, Pop, Ballade; chuyên hát nhạc ngoại thập niên 70 & 80 với các ca khúc của các ban nhạc: Beatles, CCR, Beegees, Corpions... Anh Đậu Quang Hàn có chất giọng nhạc Bolero truyền cảm với những ca khúc: Đêm buồn tỉnh lẻ, Xuân này con về mẹ ở đâu…
 

 

Cha Nguyễn Tiến Trung, chủng viện Kon Tum. Cha vốn là ca trưởng ca đoàn Thiện Chí thời 78 – 82. Cha vừa xướng âm vừa tập hát, lại vừa là ca trưởng. Các bài cha tập hát rất kỹ lưỡng, nên khi hòa thanh vào, nghe rất đẹp.
 

Anh Trần Ngọc Huân rất đa năng. Anh từng phụ trách nhiều ca đoàn Thiện Chí, Anphongso, Cecilia… Anh có khả năng sáng tác nhạc đạo đời và hòa âm nhạc thánh ca rất tốt. Anh còn đệm Organ cho các ca đoàn hát. Những bài hát nhạc đạo và đời của anh nổi tiếng trong nước và hải ngoại như: Xin tin yêu, Châu Sơn núi ngọc, Niềm ước mơ cho con…
 

Ngày xưa, mỗi đêm trăng, nghe tiếng sáo réo rắt xa vắng, đó chính là tiếng sáo của anh Nguyễn Đình Hòa (+) rất điệu đà. Anh có kỹ năng luyến láy, Tacato, nổ hạt… những bài: Phụng vũ, Bèo dạt mây trôi…
 

Anh Trần Khánh Điệp là thủ cầm nhà thờ GX Châu Sơn lâu năm nhất. Đặc biệt, anh đệm cho các ca đoàn, và chuyển cung hợp âm qua các phím tăng (#), giáng (b) ở phím đen rất thành thạo. Anh Nguyễn Xuân Lý có năng khiếu về sinh hoạt ca nhạc tập thể; lúc trước là ca viên ca đoàn Thiện Chí. Bây giờ anh là ca trưởng ca đoàn Lê Bảo Tịnh ở nhà thờ chính tòa giáo phận BMT. Anh Trần Thiện Thanh cũng là nghệ sĩ chơi đàn Classic Guitar.
 

   

Anh Trần Ngọc Hiệu (+) là một tay đàn guitar và bass rất điệu nghệ. Anh Trần Huy Huề một thời trước khi đi tu làm cha, chơi guitar, cũng đã tham gia ban nhạc gia đình. Anh Trần Ngọc Hướng cũng là một nghệ sĩ chơi trống đầu tiên cho ban nhạc gia đình ông Hân…

Anh Mai Ngọc Thành là nghệ sĩ đàn ca rất tốt. Anh có giọng hát trầm ấm, truyền cảm với các thể loại Ballade, Habanera, Bolero... Anh Trần Quang Thiều có giọng Bariton (trung cao). Anh không có giọng ca trầm ấm, nhưng những quãng cao anh hát rất tốt, nhất là bài “Thuở ấy có em – Huỳnh Anh”.

Thế hệ đàn em sau, có Trần Ngọc Hy tốt nghiệp nhạc viện khoa Thanh Nhạc. Anh Trần Xuân Lãm có thời ra Bắc ở với cha cậu Phúc, nên đã “bồi dưỡng âm nhạc” ca đoàn rất tốt. Bây giờ là đội trưởng đội kèn đồng, vừa là ca trưởng ca đoàn Thánh Tâm. Anh Nguyễn Thanh Phương (Thư) cũng một thời hát ca vui chơi.
 

Về phái nữ có các giọng ca Soprano hát thánh ca một thời thanh cao và réo rắt như các chị: Trần Thị Kim Hương, Đoàn Thị Kim Thanh, chị Bùi Thị Nhung (Thành)… Và các giọng ca alto đầm ấm và mượt mà của các chị: Hoàng Thị Viện (Nghi), Lê Thanh Vân (Bá), Trần Thị Thuyên (Thanh)… hát nhạc đạo cũng hay và nhạc đời cũng không chê vào đâu được.
 

Thế hệ âm nhạc thứ IV: 1975 - 2015

Đây là thế hệ con cháu ông cố Trần Ngọc Hân, học hành trường lớp rất bài bản.. Có lẽ, cánh chim đầu đàn của thế hệ này là Sơ Trần Ngọc Minh Sa. Khi còn nhỏ chơi đàn Piano và sau đi du học nhạc ở Roma với thạc sĩ khoa Điều khiển dàn nhạc. Trần Ngọc Thể Hiện, thạc sĩ khoa hòa âm phối khí nhạc viện TP. Trần Ngọc Khởi Hạ, Key Board cho nhà hàng Thanh Trí. Khởi Hạ chơi Key board đầy nhạc cảm và rất sạch sẽ. Trần Ngọc Thùy Nhiên, Key Board cho ca đoàn. Trần Ngọc Hương Nguyện chơi Key Board cho ca đoàn nhà thờ… Đặc biệt con bác Hạnh, có Trần Ngọc Uyên Thương, tốt nghiệp hệ đại học Trường Văn Hóa Nghệ Thuật Quân Đội; hiện là giáo viên dạy nhạc trường Victoria.

Thế hệ sau chơi cho dàn nhạc trẻ đám cưới gồm các cháu: Nguyễn Nhạc Đăng Bách guitar & Bass. Nguyễn Cung Miên Trường Key Board. Đặc biệt, Miên Trường có vốn nghe và biết các ca khúc khá rộng: Tiền chiến, Bolero, Trữ tình, Tây Nguyên, nhạc Ngoại… Nguyễn Quách Thoại chơi Violin cho nhà hàng Hoàng Lộc 2&3… Ngoài ra, Quách Thoại còn chơi cho các sự kiện (Events) trong tỉnh và ở các tỉnh lân cận: Đắk Nông, Nha Trang, Đà Nẵng… Quách Thoại còn mở lớp dạy đàn violon ở TP BMT.

Những nghệ sĩ chơi dàn nhạc đám cưới như hai anh em: Bùi Đình Toàn, Bùi Đình Hưng, có giọng ca khỏe khoắn, hát nhạc Tây Nguyên rất tốt. Bùi Tuấn Huy với giọng ca nhẹ nhàng, mượt mà, chuyên hát nhạc ballad. Hai cha con anh Hán Duy Quốc Quân và Hán Duy Quốc Huy chơi đàn keyboard cho dàn nhạc đám cưới...

Hai anh em, Trần Quynh, hát nhạc Tây Nguyên nghe hoang sơ rừng rú, có chất của người dân tộc. Trong khi Trần Nghiệm lại có giọng ca mềm mại chuyên trị nhạc bolero, ballad… Đã từng ra CD chung với Danh ca Ngọc Sơn và Michael Lang. Lưu Thiện chơi guitar và mở lớp dạy nhạc ở TP BMT rất đắt khách.

Thế hệ âm nhạc thứ V: 2010 - ….

Hai đứa con của anh Trần Ngọc Hy, học nhạc viện TP HCM. Một bé gái My Lan học piano, và một bé trai Anh Khang, học violon… Có thể còn nhiều tài năng mầm non, mà người viết chưa biết đến để ghi nhận.

Xin lỗi một số bạn, tôi không có hình sẵn, nên không thể lên ChatGPT được. Rất mong các bạn thông cảm cho.

Khép lại, 70 năm cung đường âm nhạc của các thế hệ người Châu Sơn.

Có thể âm nhạc của GX Châu Sơn không có được tiếng vang “nhạc đời” như người Hà Lan, với hai ca sĩ dòng nhạc bolero: Phương Anh, Phương Ý; nhưng người Châu Sơn lại tự hào khi có những thành tựu về thánh ca như nhạc sĩ: cha Ân Đức Trần Ngọc Hoan, với 25 CD và DVD thánh nhạc do các danh ca như: Lệ Thu, Khánh Ly, Giao Linh… trình bày. Ngoài ra còn có nhạc sĩ Ngọc Huân với các ca khúc sinh hoạt Xin tin yêu, nổi tiếng khắp thế giới và, các bản tình ca: Niềm ước mơ cho con, Châu Sơn núi ngọc…

Với sự hạn hữu của một giáo xứ miền quê Tây Nguyên như Châu Sơn, sự thành tựu kể trên, quả là ước mơ ngoài mong đợi.

Xin cám ơn những tài năng riêng lẻ của mỗi người, đã “làm hoa rót mật cho đời” để đóng góp vào “di sản tinh thần quý báu” cho GX nhà Châu Sơn.

Hy vọng trong tương lai, những mầm non âm nhạc của giáo xứ sẽ lớn lên, tiếp bước cùng các thế hệ cha ông; ngõ hầu làm cho cuộc sống giáo xứ ngày một thêm tươi đẹp và thăng tiến hơn trên cung đường âm nhạc Thánh ca và tình ca.
 

Nguyễn Văn Kính